Ajrashganda mol-mulk qanday boʻlinadi: uy, mashina va kelin sepini qaytarib olish tartibi
Nikohdan ajrashganda uy va mashina qanday boʻlinadi, qaysi mulk boʻlinmaydi, kelin sepi kimga qoladi va uni qanday qaytarib olish mumkin — Oila kodeksi va Oliy sud tushuntirishlari asosida.
- Tayyorladi: Bilib oling tahririyati
- 3 ta rasmiy manba asosida
- Raqamlar 2026-yil 1-sentabr holatiga dolzarb
Qisqa javob
Nikoh davomida orttirilgan mulk — kimning nomiga yozilganidan qatʼi nazar — er-xotinning umumiy mulki va odatda teng (50/50) boʻlinadi. Nikohgacha bor boʻlgan, hadya yoki meros sifatida olingan mulk boʻlinmaydi. Kelin sepi odatda kelinning ota-onasi tomonidan unga hadya qilingani uchun uning shaxsiy mulki hisoblanadi va qaytarib olinishi mumkin. Ajrimdan keyin mulkni boʻlish talabiga 3 yillik daʼvo muddati qoʻllanadi.
Mundarija7
Ajrashishdagi eng koʻp nizolar mulk ustida boʻladi: «uy kimga qoladi?», «mashina meniki-ku!», «sepimni qaytarib bermayapti». Qonun bu savollarga aniq javob beradi. Asosiy qoidani bilib olsangiz, koʻp tortishuvlarning oldi olinadi.
Asosiy qoida: nikohda orttirilgan — umumiy
Oila kodeksining 23-moddasiga koʻra er-xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulki ularning umumiy mulki hisoblanadi. Bunga quyidagilar kiradi:
- har birining ish haqi, tadbirkorlik va boshqa daromadlari;
- shu daromadlarga olingan uy, kvartira, avtomobil, yer, jihozlar;
- bank omonatlari, ulushlar, qimmatli qogʻozlar.
Kimning nomiga rasmiylashtirilgani ahamiyatsiz. Uy erning nomida boʻlsa ham, nikoh davomida umumiy pulga olingan boʻlsa, xotin ham teng ulushga ega.
Nikoh shartnomasi boʻlmasa, ulushlar teng deb hisoblanadi (28-modda).
Qaysi mulk boʻlinmaydi?
Oila kodeksining 25–26-moddalariga koʻra har bir turmush oʻrtogʻining shaxsiy mulki:
- nikohgacha egalik qilgan mol-mulki;
- nikoh davomida hadya yoki meros sifatida yoki boshqa bepul asosda olingan mulki;
- shaxsiy foydalanish buyumlari (kiyim, poyabzal) — umumiy pulga olingan boʻlsa ham. Lekin qimmatbaho buyumlar va zargarlik bundan mustasno — ular nikohda umumiy pulga olingan boʻlsa, umumiy mulk hisoblanadi.
Bolalar uchun olingan buyumlar (kiyim, maktab va sport anjomlari, musiqa asboblari) boʻlinmaydi va bola kim bilan yashasa, oʻsha ota yoki onaga beriladi.
Uy va mashina: amaliy misollar
| Holat | Natija |
|---|---|
| Uy nikohda, erning maoshiga, uning nomiga olingan | Umumiy — teng boʻlinadi |
| Kvartira xotinga nikohgacha tegishli edi | Xotinning shaxsiy mulki |
| Mashina erga otasi tomonidan hadya qilingan | Erning shaxsiy mulki |
| Nikohgacha bor kvartira sotilib, puliga yangi uy olingan | Shaxsiy mulk — buni isbotlash kerak |
| Ipoteka nikohda olingan | Uy umumiy mulk; qolgan kredit qarzi masalasini ham sud koʻrib chiqadi |
Sud teng ulush qoidasidan chetga chiqishi mumkin: masalan, voyaga yetmagan bolalar manfaati uchun yoki turmush oʻrtogʻi uzrsiz sabablarga koʻra daromad olmagan yoxud umumiy mulkni oila manfaatiga zid sarflagan boʻlsa (28-modda).
Kelin sepi kimga qoladi?
Sep (kelin bilan birga keladigan mebel, gilam, koʻrpa-toʻshak, idish-tovoq, zargarlik buyumlari) odatda kelinga ota-onasi tomonidan hadya qilinadi. Hadya qilingan mulk qonunga koʻra kelinning shaxsiy mulki hisoblanadi va ajrashganda boʻlinmaydi.
Sepni qanday qaytarib olish mumkin
- Tinch yoʻl bilan. Mahalla vakillari va guvohlar ishtirokida sep roʻyxati asosida qaytarib olishga harakat qiling. Qabul-topshirish dalolatnomasini yozib, imzolatib oling.
- Sud orqali. Ixtiyoriy qaytarilmasa, mulkni talab qilib sudga daʼvo beriladi. Ajrashish daʼvosi bilan birga ham berish mumkin.
- Davlat boji — daʼvo bahosining 4% i, lekin kamida 440 000 soʻm (1 BHM).
Dalillar:
- toʻy paytida tuzilgan sep roʻyxati (eng kuchli dalil);
- xarid cheklari, kafolat talonlari;
- toʻy va uydagi foto-videolar;
- guvohlar (sepni olib kelgan qarindoshlar, mahalla vakillari).
Maslahat
Toʻydan oldin sep roʻyxatini ikki nusxada yozib, ikkala oila vakillari imzolab qoʻyishi kelajakdagi nizolarning oldini oladi. Mulk masalasini nikoh shartnomasi bilan ham hal qilish mumkin — uni notarial tasdiqlash uchun davlat boji olinmaydi.
Muddat: 3 yil
Ajrashgan er-xotinning umumiy mulkni boʻlish talablariga 3 yillik daʼvo muddati qoʻllanadi (27-modda). Mulkni boʻlishni nikoh davomida ham, ajrashgandan keyin ham talab qilish mumkin.
Ajrashish tartibi va bojlar haqida: Nikohdan ajrashish — FHDYo va sud orqali.
Koʻp beriladigan savollar
Uy erning nomida boʻlsa, xotin ulush ola oladimi?
Ha. Nikoh davomida umumiy mablagʻga sotib olingan uy kimning nomiga rasmiylashtirilganidan qatʼi nazar umumiy mulk hisoblanadi va teng boʻlinadi.
Nikohgacha olingan mashina boʻlinadimi?
Yoʻq. Nikohgacha egalik qilingan mulk shu turmush oʻrtogʻining shaxsiy mulki boʻlib qoladi (Oila kodeksi 25-modda).
Kelin sepini qaytarib olsa boʻladimi?
Ha. Sep odatda kelinga ota-onasi tomonidan hadya qilinadi, shuning uchun uning shaxsiy mulki. Ixtiyoriy qaytarilmasa, sudga daʼvo berish mumkin — sep roʻyxati, cheklar, fotosuratlar va guvohlar dalil boʻladi.
Mulkni boʻlish uchun davlat boji qancha?
Daʼvo bahosining 4 foizi, lekin kamida 1 BHM (440 000 soʻm).
Ajrashgandan keyin qancha vaqt ichida mulkni boʻlishni talab qilish mumkin?
Ajrashgan er-xotinning umumiy mulkni boʻlish talablariga 3 yillik daʼvo muddati qoʻllanadi (Oila kodeksi 27-modda).
Bu maqola kimgadir kerak boʻlishi mumkin
Manbalar
Maqola foydali boʻldimi?
Ushbu maqola faqat tanishish uchun tayyorlangan va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Qoidalar oʻzgarishi mumkin — rasmiy manbalarda (lex.uz, gov.uz) tekshiring.