Ажрашганда мол-мулк қандай бўлинади: уй, машина ва келин сепини қайтариб олиш тартиби
Никоҳдан ажрашганда уй ва машина қандай бўлинади, қайси мулк бўлинмайди, келин сепи кимга қолади ва уни қандай қайтариб олиш мумкин — Оила кодекси ва Олий суд тушунтиришлари асосида.
- Тайёрлади: Билиб олинг таҳририяти
- 3 та расмий манба асосида
- Рақамлар 2026-йил 1-сентябрь ҳолатига долзарб
Қисқа жавоб
Никоҳ давомида орттирилган мулк — кимнинг номига ёзилганидан қатъи назар — эр-хотиннинг умумий мулки ва одатда тенг (50/50) бўлинади. Никоҳгача бор бўлган, ҳадя ёки мерос сифатида олинган мулк бўлинмайди. Келин сепи одатда келиннинг ота-онаси томонидан унга ҳадя қилингани учун унинг шахсий мулки ҳисобланади ва қайтариб олиниши мумкин. Ажримдан кейин мулкни бўлиш талабига 3 йиллик даъво муддати қўлланади.
Мундарижа7
Ажрашишдаги энг кўп низолар мулк устида бўлади: «уй кимга қолади?», «машина меники-ку!», «сепимни қайтариб бермаяпти». Қонун бу саволларга аниқ жавоб беради. Асосий қоидани билиб олсангиз, кўп тортишувларнинг олди олинади.
Асосий қоида: никоҳда орттирилган — умумий
Оила кодексининг 23-моддасига кўра эр-хотиннинг никоҳ давомида орттирган мол-мулки уларнинг умумий мулки ҳисобланади. Бунга қуйидагилар киради:
- ҳар бирининг иш ҳақи, тадбиркорлик ва бошқа даромадлари;
- шу даромадларга олинган уй, квартира, автомобил, ер, жиҳозлар;
- банк омонатлари, улушлар, қимматли қоғозлар.
Кимнинг номига расмийлаштирилгани аҳамиятсиз. Уй эрнинг номида бўлса ҳам, никоҳ давомида умумий пулга олинган бўлса, хотин ҳам тенг улушга эга.
Никоҳ шартномаси бўлмаса, улушлар тенг деб ҳисобланади (28-модда).
Қайси мулк бўлинмайди?
Оила кодексининг 25–26-моддаларига кўра ҳар бир турмуш ўртоғининг шахсий мулки:
- никоҳгача эгалик қилган мол-мулки;
- никоҳ давомида ҳадя ёки мерос сифатида ёки бошқа бепул асосда олинган мулки;
- шахсий фойдаланиш буюмлари (кийим, поябзал) — умумий пулга олинган бўлса ҳам. Лекин қимматбаҳо буюмлар ва заргарлик бундан мустасно — улар никоҳда умумий пулга олинган бўлса, умумий мулк ҳисобланади.
Болалар учун олинган буюмлар (кийим, мактаб ва спорт анжомлари, мусиқа асбоблари) бўлинмайди ва бола ким билан яшаса, ўша ота ёки онага берилади.
Уй ва машина: амалий мисоллар
| Ҳолат | Натижа |
|---|---|
| Уй никоҳда, эрнинг маошига, унинг номига олинган | Умумий — тенг бўлинади |
| Квартира хотинга никоҳгача тегишли эди | Хотиннинг шахсий мулки |
| Машина эрга отаси томонидан ҳадя қилинган | Эрнинг шахсий мулки |
| Никоҳгача бор квартира сотилиб, пулига янги уй олинган | Шахсий мулк — буни исботлаш керак |
| Ипотека никоҳда олинган | Уй умумий мулк; қолган кредит қарзи масаласини ҳам суд кўриб чиқади |
Суд тенг улуш қоидасидан четга чиқиши мумкин: масалан, вояга етмаган болалар манфаати учун ёки турмуш ўртоғи узрсиз сабабларга кўра даромад олмаган ёхуд умумий мулкни оила манфаатига зид сарфлаган бўлса (28-модда).
Келин сепи кимга қолади?
Сеп (келин билан бирга келадиган мебел, гилам, кўрпа-тўшак, идиш-товоқ, заргарлик буюмлари) одатда келинга ота-онаси томонидан ҳадя қилинади. Ҳадя қилинган мулк қонунга кўра келиннинг шахсий мулки ҳисобланади ва ажрашганда бўлинмайди.
Сепни қандай қайтариб олиш мумкин
- Тинч йўл билан. Маҳалла вакиллари ва гувоҳлар иштирокида сеп рўйхати асосида қайтариб олишга ҳаракат қилинг. Қабул-топшириш далолатномасини ёзиб, имзолатиб олинг.
- Суд орқали. Ихтиёрий қайтарилмаса, мулкни талаб қилиб судга даъво берилади. Ажрашиш даъвоси билан бирга ҳам бериш мумкин.
- Давлат божи — даъво баҳосининг 4% и, лекин камида 440 000 сўм (1 БҲМ).
Далиллар:
- тўй пайтида тузилган сеп рўйхати (энг кучли далил);
- харид чеклари, кафолат талонлари;
- тўй ва уйдаги фото-видеолар;
- гувоҳлар (сепни олиб келган қариндошлар, маҳалла вакиллари).
Маслаҳат
Тўйдан олдин сеп рўйхатини икки нусхада ёзиб, иккала оила вакиллари имзолаб қўйиши келажакдаги низоларнинг олдини олади. Мулк масаласини никоҳ шартномаси билан ҳам ҳал қилиш мумкин — уни нотариал тасдиқлаш учун давлат божи олинмайди.
Муддат: 3 йил
Ажрашган эр-хотиннинг умумий мулкни бўлиш талабларига 3 йиллик даъво муддати қўлланади (27-модда). Мулкни бўлишни никоҳ давомида ҳам, ажрашгандан кейин ҳам талаб қилиш мумкин.
Ажрашиш тартиби ва божлар ҳақида: Никоҳдан ажрашиш — ФҲДЁ ва суд орқали.
Кўп бериладиган саволлар
Уй эрнинг номида бўлса, хотин улуш ола оладими?
Ҳа. Никоҳ давомида умумий маблағга сотиб олинган уй кимнинг номига расмийлаштирилганидан қатъи назар умумий мулк ҳисобланади ва тенг бўлинади.
Никоҳгача олинган машина бўлинадими?
Йўқ. Никоҳгача эгалик қилинган мулк шу турмуш ўртоғининг шахсий мулки бўлиб қолади (Оила кодекси 25-модда).
Келин сепини қайтариб олса бўладими?
Ҳа. Сеп одатда келинга ота-онаси томонидан ҳадя қилинади, шунинг учун унинг шахсий мулки. Ихтиёрий қайтарилмаса, судга даъво бериш мумкин — сеп рўйхати, чеклар, фотосуратлар ва гувоҳлар далил бўлади.
Мулкни бўлиш учун давлат божи қанча?
Даъво баҳосининг 4 фоизи, лекин камида 1 БҲМ (440 000 сўм).
Ажрашгандан кейин қанча вақт ичида мулкни бўлишни талаб қилиш мумкин?
Ажрашган эр-хотиннинг умумий мулкни бўлиш талабларига 3 йиллик даъво муддати қўлланади (Оила кодекси 27-модда).
Бу мақола кимгадир керак бўлиши мумкин
Манбалар
Мақола фойдали бўлдими?
Ушбу мақола фақат танишиш учун тайёрланган ва юридик маслаҳат ҳисобланмайди. Қоидалар ўзгариши мумкин — расмий манбаларда (lex.uz, gov.uz) текширинг.