Уй-жойни ҳадя қилиш (дарственная) ёки васият қолдириш: қайси бири арзон ва қонуний хавфсиз
Уйни ҳадя қилиш божи: Тошкентда 1 БҲМ (440 000 сўм), яқин қариндошларга 50% арзон. Васиятнома — 22 000 сўм, мерос гувоҳномаси — ҳар бир уй учун 220 000 сўм. Фарқлари, хавфлари ва қайси бирини танлаш керак.
- Тайёрлади: Билиб олинг таҳририяти
- 4 та расмий манба асосида
- Рақамлар 2026-йил 1-сентябрь ҳолатига долзарб
Қисқа жавоб
Ҳадя мулкни дарҳол, ҳозирнинг ўзида ўтказади: нотариал бож Тошкент, Нукус ва вилоят марказларида 1 БҲМ (440 000 сўм), бошқа жойларда 0,5 БҲМ, яқин қариндошларга — шу ставканинг ярми. Васият эса вафотдан кейин кучга киради: васиятнома тасдиқлаш атиги 22 000 сўм, кейин меросхўр мерос гувоҳномаси учун ҳар бир уй-жойга 220 000 сўм тўлайди. Ҳадя қайтариб бўлмайдиган қадам, васиятни эса исталган вақтда ўзгартириш мумкин, лекин унда мажбурий улуш эгалари бўлиши мумкин.
Мундарижа5
Уйни фарзандга ёки яқинига қолдирмоқчимисиз? Икки асосий йўл бор: ҳозир ҳадя қилиш ёки васият қолдириш. Уларнинг нархи ҳам, хавфлари ҳам турлича.
Нархлар таққосламаси
| Ҳаракат | Ставка | Сумма |
|---|---|---|
| Ҳадя — Тошкент, Нукус, вилоят марказлари | 1 БҲМ | 440 000 сўм |
| Ҳадя — бошқа жойлар | 0,5 БҲМ | 220 000 сўм |
| Ҳадя яқин қариндошга | ставканинг 50% и | 220 000 сўм ёки 110 000 сўм |
| Васиятномани тасдиқлаш | 5% БҲМ | 22 000 сўм |
| Мерос гувоҳномаси — ҳар бир уй ёки автомобил | 0,5 БҲМ | 220 000 сўм |
| Мерос гувоҳномаси — бошқа мулк | 0,3 БҲМ | 132 000 сўм |
Яқин қариндошлар: эр-хотин, ота-она, фарзандлар ва уларнинг турмуш ўртоқлари, неваралар, буви-бувалар, ака-ука ва опа-сингиллар.
Иккала йўлда ҳам нотариуснинг қўшимча хизматлари ва кадастрда рўйхатдан ўтказиш харажати алоҳида.
Ҳадя: афзалликлар ва хавфлар
Афзалликлари:
- мулк дарҳол янги эгага ўтади;
- мерос билан боғлиқ низолар, 6 ой кутиш ва мажбурий улушлар йўқ;
- яқин қариндошга бож арзон.
Хавфлари:
- ҳадя қайтариб бўлмайдиган қадам — фақат қонундаги айрим ҳолларда суд орқали бекор қилинади;
- ҳадя қилгандан кейин сиз уй эгаси эмассиз: янги эга уни сотиши, гаровга қўйиши мумкин;
- ҳадя шартномаси нотариал тасдиқланиши ва давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт.
Васият: афзалликлар ва хавфлар
Афзалликлари:
- ҳаётингизда уй сизники бўлиб қолади;
- васиятни исталган вақтда ўзгартириш ёки бекор қилиш мумкин;
- васиятномани тасдиқлаш жуда арзон — 22 000 сўм.
Хавфлари:
- мажбурий улуш: вояга етмаган ёки меҳнатга лаёқатсиз фарзандлар, меҳнатга лаёқатсиз эр (хотин) ва ота-она васиятдан қатъи назар қонуний улушининг камида ярмини олади (Фуқаролик кодекси 1142-модда);
- меросхўрлар 6 ой кутади, кейин мерос гувоҳномаси учун бож тўлайди;
- меросхўрлар орасида низо чиқиш эҳтимоли юқорироқ.
Қайси бирини танлаш керак
| Вазият | Тавсия |
|---|---|
| Уйни ҳозир фарзандга бериб, ўзингиз бошқа жойда яшайсиз | Ҳадя |
| Уйда охиригача ўзингиз яшамоқчисиз | Васият |
| Бир нечта меросхўр бор, низо бўлиши мумкин | Ҳадя ёки аниқ васият + нотариус маслаҳати |
| Вояга етмаган фарзандларингиз бор | Мажбурий улушни ҳисобга олинг |
Маслаҳат
Ҳадя шартномасига «ҳадя қилувчи умрбод шу уйда яшаш ҳуқуқини сақлаб қолади» деган шарт қўшиш мумкинлигини нотариус билан маслаҳатлашинг.
Ажрашганда ҳадя қилинган мулк қандай бўлиниши ҳақида: Ажрашганда мол-мулк бўлиниши.
Кўп бериладиган саволлар
Уйни ҳадя қилиш қанча туради?
Нотариал бож: Тошкент, Нукус ва вилоят марказларида 1 БҲМ (440 000 сўм), бошқа жойларда 0,5 БҲМ (220 000 сўм). Яқин қариндошларга (эр-хотин, ота-она, фарзандлар, неваралар, буви-бувалар, ака-ука, опа-сингил) — шу ставканинг 50% и.
Васиятнома қанча туради?
Васиятномани нотариал тасдиқлаш — БҲМнинг 5 фоизи (22 000 сўм). Вафотдан кейин меросхўр мерос ҳуқуқи гувоҳномаси учун ҳар бир кўчмас мулк ёки автомобилга 0,5 БҲМ (220 000 сўм) тўлайди.
Ҳадяни бекор қилса бўладими?
Ҳадя шартномаси тузилиб, рўйхатдан ўтгач мулк ҳадя олувчиники бўлади. Уни фақат қонунда кўрсатилган айрим ҳолларда суд орқали бекор қилиш мумкин, шунинг учун бу қайтариб бўлмайдиган қадам деб ҳисобланг.
Васиятда ҳаммасини битта фарзандга қолдирса бўладими?
Мумкин, лекин вояга етмаган ёки меҳнатга лаёқатсиз фарзандлар, шунингдек меҳнатга лаёқатсиз эр (хотин) ва ота-она мажбурий улушга эга — улар васиятдан қатъи назар қонуний улушининг камида ярмини олади.
Мерос гувоҳномаси қачон берилади?
Одатда мерос очилган кундан 6 ой ўтгач.
Бу мақола кимгадир керак бўлиши мумкин
Манбалар
Мақола фойдали бўлдими?
Ушбу мақола фақат танишиш учун тайёрланган ва юридик маслаҳат ҳисобланмайди. Қоидалар ўзгариши мумкин — расмий манбаларда (lex.uz, gov.uz) текширинг.