Sudga elektron daʼvo arizasi berish: qaysi sudga, arizada nimalar boʻlishi shart, davlat boji va E-XSUD orqali yuborish tartibi

Qarzni qaytarmayaptimi, aliment toʻlanmayaptimi yoki sotuvchi talabingizni bajarmayaptimi? Bunday nizolar fuqarolik ishlari boʻyicha sudda hal qilinadi. Endi sudga borib navbat kutish shart emas — daʼvo arizasini elektron shaklda ham yuborish mumkin. Quyida Fuqarolik protsessual kodeksi (FPK) va Oliy sudning rasmiy tartibi boʻyicha nimalarni bilish kerakligini koʻrsatamiz.

Qaysi sudga murojaat qilinadi

• Umumiy qoida: javobgar doimiy yashaydigan yoki doimiy ishlaydigan joydagi fuqarolik ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudi (FPK 33-modda).
• Javobgar tashkilot boʻlsa — u davlat roʻyxatidan oʻtgan joydagi sud.
• Ayrim ishlarda daʼvogar sudni oʻzi tanlashi mumkin (masalan, aliment undirishda — oʻz yashash joyidagi sud).

Notoʻgʻri sudga berilgan ariza qaytariladi.

Daʼvo arizasida nima boʻlishi shart

FPKning 189-moddasiga koʻra arizada quyidagilar koʻrsatiladi:

1. sud nomi;
2. daʼvogarning F.I.Sh. va yashash joyi (vakil orqali boʻlsa — vakilning maʼlumotlari);
3. javobgarning F.I.Sh. va yashash joyi;
4. talab — suddan nima soʻrayotganingiz;
5. daʼvo bahosi (agar daʼvo baholanadigan boʻlsa — masalan, qarz summasi);
6. talabga asos boʻlgan holatlar va ularni tasdiqlovchi dalillar;
7. nizoni sudgacha hal qilish tartibiga rioya qilinganligi (qonun yoki shartnomada shunday tartib boʻlsa — masalan, oldin talabnoma yuborilgan boʻlsa);
8. ilova qilinayotgan hujjatlar roʻyxati.

Arizani daʼvogar yoki vakili imzolaydi. Vakil imzolasa — ishonchnoma ilova qilinadi. Telefon va elektron pochtani ham yozish mumkin: elektron manzil koʻrsatilsa, sud xabarnoma va qarorlarni shu manzilga yuboradi.

Ilovalar (FPK 191-modda): talablaringizga asos boʻlgan hujjatlar, sudgacha talabnoma yuborilganini tasdiqlovchi hujjat (agar shart boʻlsa), davlat boji va pochta xarajatlari toʻlangan kvitansiya, vakilning vakolatini tasdiqlovchi hujjat.

Tayyor namunalar saytda bor: Aliment undirish daʼvo arizasi, Qarz tilxati, Sotuvchiga talabnoma.

Davlat boji

Bojdan ozod («Davlat boji toʻgʻrisida»gi Qonun, 8-modda):

• ish haqi va boshqa mehnat huquqlari boʻyicha daʼvolar;
• aliment undirish daʼvolari;
• mehnatda shikastlanish, sogʻliqqa zarar yoki boquvchining vafoti bilan bogʻliq zararni qoplash;
• isteʼmolchilarning oʻz huquqlari buzilishi bilan bogʻliq daʼvolari.

E-XSUD orqali elektron yuborish

Oliy sud Rayosatining 2020-yil 30-yanvardagi qarori bilan tasdiqlangan tartib boʻyicha:

1. Oliy sudning elektron qabulxonasida — exsud.sud.uz — roʻyxatdan oʻting va shaxsiy kabinet oching. Qoʻllanma saytning bosh sahifasida joylashgan.
2. Arizani va barcha ilovalarni skanerlang. Imzo, muhr, sana va raqamlar aniq koʻrinishi kerak.
3. Har bir hujjatni alohida PDF faylga saqlang: daʼvo arizasi — bitta fayl, boj kvitansiyasi — boshqa fayl, shartnoma — yana boshqa fayl. Fayl nomi hujjat nomi va varaqlar sonini koʻrsatsin (masalan, «Qarz tilxati 1 varaqda»). Har bir fayl 10 MB dan oshmasin.
4. Shaxsiy kabinetda arizani bosqichma-bosqich toʻldiring: ariza raqami va sanasi, daʼvo summasi, toʻlangan boj kvitansiyasi maʼlumotlari, daʼvogar va javobgar maʼlumotlari, keyin fayllarni biriktiring.
5. Yuborilgan arizaning holatini shaxsiy kabinet orqali kuzating — sud hujjatlari va javoblar ham shu yerga keladi.
6. Sud majlisiga hujjatlarning asl nusxalarini olib boring.

Elektron yuborilganda arizaning qoʻshimcha nusxalarini (javobgarlar soniga qarab) berish shart emas (FPK 190-modda).

Oliy sudning my.sud.uz portalida ham sudga murojaat namunalari va davlat boji kalkulyatori joylashgan.

Ariza qachon qaytariladi

Sudya arizani qaytaradi, agar (FPK 195-modda):

• ish bu sudning vakolatiga kirmasa;
• arizada 189-moddadagi majburiy maʼlumotlar boʻlmasa yoki u imzolanmagan boʻlsa;
• davlat boji toʻlanganini tasdiqlovchi hujjat boʻlmasa;
• bir arizada oʻzaro bogʻliq boʻlmagan talablar birlashtirilgan boʻlsa;
• arizani vakolati boʻlmagan shaxs bergan boʻlsa.

E-XSUD orqali yuborilganda yana: skaner sifatsiz boʻlsa, sahifalar toʻliq boʻlmasa, turli hujjatlar bitta faylga saqlansa yoki fayllar PDF formatida boʻlmasa, ariza qabul qilinmaydi. Kamchilik tuzatilgach, arizani qayta yuborish mumkin.

Esda tuting

• Sudga borishdan oldin javobgarga yozma talabnoma yuborgan maʼqul — bu koʻpincha nizoni sudsiz hal qiladi va sudda dalil boʻladi.
• Qarz boʻyicha sudda eng kuchli dalil — yozma tilxat: Qarz tilxatini toʻgʻri yozish.