Судга электрон даъво аризаси бериш: қайси судга, аризада нималар бўлиши шарт, давлат божи ва Э-ХСУД орқали юбориш тартиби

Қарзни қайтармаяптими, алимент тўланмаяптими ёки сотувчи талабингизни бажармаяптими? Бундай низолар фуқаролик ишлари бўйича судда ҳал қилинади. Энди судга бориб навбат кутиш шарт эмас — даъво аризасини электрон шаклда ҳам юбориш мумкин. Қуйида Фуқаролик протсессуал кодекси (ФПК) ва Олий суднинг расмий тартиби бўйича нималарни билиш кераклигини кўрсатамиз.

Қайси судга мурожаат қилинади

• Умумий қоида: жавобгар доимий яшайдиган ёки доимий ишлайдиган жойдаги фуқаролик ишлари бўйича туман (шаҳар) суди (ФПК 33-модда).
• Жавобгар ташкилот бўлса — у давлат рўйхатидан ўтган жойдаги суд.
• Айрим ишларда даъвогар судни ўзи танлаши мумкин (масалан, алимент ундиришда — ўз яшаш жойидаги суд).

Нотўғри судга берилган ариза қайтарилади.

Даъво аризасида нима бўлиши шарт

ФПКнинг 189-моддасига кўра аризада қуйидагилар кўрсатилади:

1. суд номи;
2. даъвогарнинг F.I.Sh. ва яшаш жойи (вакил орқали бўлса — вакилнинг маълумотлари);
3. жавобгарнинг F.I.Sh. ва яшаш жойи;
4. талаб — суддан нима сўраётганингиз;
5. даъво баҳоси (агар даъво баҳоланадиган бўлса — масалан, қарз суммаси);
6. талабга асос бўлган ҳолатлар ва уларни тасдиқловчи далиллар;
7. низони судгача ҳал қилиш тартибига риоя қилинганлиги (қонун ёки шартномада шундай тартиб бўлса — масалан, олдин талабнома юборилган бўлса);
8. илова қилинаётган ҳужжатлар рўйхати.

Аризани даъвогар ёки вакили имзолайди. Вакил имзоласа — ишончнома илова қилинади. Телефон ва электрон почтани ҳам ёзиш мумкин: электрон манзил кўрсатилса, суд хабарнома ва қарорларни шу манзилга юборади.

Иловалар (ФПК 191-модда): талабларингизга асос бўлган ҳужжатлар, судгача талабнома юборилганини тасдиқловчи ҳужжат (агар шарт бўлса), давлат божи ва почта харажатлари тўланган квитансия, вакилнинг ваколатини тасдиқловчи ҳужжат.

Тайёр намуналар сайтда бор: Алимент ундириш даъво аризаси, Қарз тилхати, Сотувчига талабнома.

Давлат божи

Бождан озод («Давлат божи тўғрисида»ги Қонун, 8-модда):

• иш ҳақи ва бошқа меҳнат ҳуқуқлари бўйича даъволар;
• алимент ундириш даъволари;
• меҳнатда шикастланиш, соғлиққа зарар ёки боқувчининг вафоти билан боғлиқ зарарни қоплаш;
• истеъмолчиларнинг ўз ҳуқуқлари бузилиши билан боғлиқ даъволари.

Э-ХСУД орқали электрон юбориш

Олий суд Раёсатининг 2020-йил 30-январдаги қарори билан тасдиқланган тартиб бўйича:

1. Олий суднинг электрон қабулхонасида — exsud.sud.uz — рўйхатдан ўтинг ва шахсий кабинет очинг. Қўлланма сайтнинг бош саҳифасида жойлашган.
2. Аризани ва барча иловаларни сканерланг. Имзо, муҳр, сана ва рақамлар аниқ кўриниши керак.
3. Ҳар бир ҳужжатни алоҳида PDF файлга сақланг: даъво аризаси — битта файл, бож квитансияси — бошқа файл, шартнома — яна бошқа файл. Файл номи ҳужжат номи ва варақлар сонини кўрсатсин (масалан, «Қарз тилхати 1 варақда»). Ҳар бир файл 10 МБ дан ошмасин.
4. Шахсий кабинетда аризани босқичма-босқич тўлдиринг: ариза рақами ва санаси, даъво суммаси, тўланган бож квитансияси маълумотлари, даъвогар ва жавобгар маълумотлари, кейин файлларни бириктиринг.
5. Юборилган аризанинг ҳолатини шахсий кабинет орқали кузатинг — суд ҳужжатлари ва жавоблар ҳам шу ерга келади.
6. Суд мажлисига ҳужжатларнинг асл нусхаларини олиб боринг.

Электрон юборилганда аризанинг қўшимча нусхаларини (жавобгарлар сонига қараб) бериш шарт эмас (ФПК 190-модда).

Олий суднинг my.sud.uz порталида ҳам судга мурожаат намуналари ва давлат божи калькулятори жойлашган.

Ариза қачон қайтарилади

Судя аризани қайтаради, агар (ФПК 195-модда):

• иш бу суднинг ваколатига кирмаса;
• аризада 189-моддадаги мажбурий маълумотлар бўлмаса ёки у имзоланмаган бўлса;
• давлат божи тўланганини тасдиқловчи ҳужжат бўлмаса;
• бир аризада ўзаро боғлиқ бўлмаган талаблар бирлаштирилган бўлса;
• аризани ваколати бўлмаган шахс берган бўлса.

Э-ХСУД орқали юборилганда яна: сканер сифатсиз бўлса, саҳифалар тўлиқ бўлмаса, турли ҳужжатлар битта файлга сақланса ёки файллар PDF форматида бўлмаса, ариза қабул қилинмайди. Камчилик тузатилгач, аризани қайта юбориш мумкин.

Эсда тутинг

• Судга боришдан олдин жавобгарга ёзма талабнома юборган маъқул — бу кўпинча низони судсиз ҳал қилади ва судда далил бўлади.
• Қарз бўйича судда энг кучли далил — ёзма тилхат: Қарз тилхатини тўғри ёзиш.