Ишсизлик нафақаси 2026: ким олади, миқдори қанча, қанча муддат тўланади ва қандай рўйхатдан ўтилади

Ишдан айрилдингизми ёки биринчи марта иш қидиряпсизми? Давлат иш қидираётган вақтингизда ишсизлик нафақаси тўлайди. Лекин бунинг учун аввал расмий равишда ишсиз деб тан олинишингиз керак. Қуйида «Аҳоли бандлиги тўғрисида»ги Қонуннинг амалдаги таҳрири асосида шартлар, миқдор ва тартибни тушунтирамиз.

Ким ишсиз деб тан олинади

Қонуннинг 44-моддасига кўра ишсиз деб қуйидаги шахс тан олинади:

• 16 ёшдан пенсия ёшигача бўлган, меҳнатга лаёқатли;
• иши ва меҳнат даромади йўқ;
• иш қидираётган ва таклиф қилинган ишга ёки касбга ўқишга тайёр;
• маҳаллий меҳнат органида (туман бандлик марказида) иш қидираётган шахс сифатида рўйхатга олинган.

Қуйидагилар ишсиз деб тан олинмайди (45-модда):

• кундузги шаклда ўқиётганлар (сиртқи талабалар бундан мустасно);
• пенсия таъминоти ҳуқуқига эга бўлганлар (пенсия туридан қатъи назар);
• боласи 2 ёшга тўлгунча уни парвариш қилаётган ишламаётган аёллар;
• ҳали ишлаб турган, лекин ишини ўзгартирмоқчи бўлганлар;
• фермер ва деҳқон хўжаликлари раҳбарлари ва аъзолари, якка тартибдаги тадбиркорлар, ўзини ўзи банд қилганлар;
• озодликдан маҳрум этишга ҳукм қилинганлар;
• рўйхатга олингандан кейин 10 кун ичида мос ишни узрсиз икки марта рад этган ёки таклиф олиш учун узрсиз келмаганлар. Улар 30 кундан кейин қайта рўйхатдан ўтиши мумкин.

Қандай рўйхатдан ўтилади

1. Яшаш жойингиздаги маҳаллий меҳнат органига (бандлик марказига) паспорт ёки ИД-карта билан мурожаат қилинг (29-модда).
2. Иш стажингиз, маълумотингиз ва иш ҳақингиз ҳақидаги маълумотларни меҳнат органи ўзи, «Рақамли ҳукумат» тизими орқали сўраб олади — маълумотнома йиғиб юриш шарт эмас. Касбингизни тасдиқловчи ҳужжат (диплом, сертификат) бўлса, кўрсатишингиз мумкин.
3. 10 кун ичида сизга мос иш таклиф қилинмаса ёки юборилган жойдан рад жавоби келса, 11-кундан кечиктирмай сизни ишсиз деб тан олиш ҳақида буйруқ чиқарилади. Бу буйруқ бир вақтнинг ўзида нафақа тайинлаш буйруғи ҳамдир: унда нафақа миқдори ва ҳисоблаш санаси ёзилади (44-модда).
4. Қарор ҳақида сизга 2 кун ичида ёзма, телефон ёки электрон почта орқали хабар берилади.

Ишсиз деб тан олинганда меҳнат дафтарчасига ёзув киритилмайди.

Нафақа миқдори

Қонуннинг 52-моддаси бўйича:

• Нафақага солиқ солинмайди (51-модда).
• Энг кам иш ҳақи (МҲТЕКМ) ошса, нафақа ҳам шу коеффитсиентга ошади.
• Иш стажини ҳужжат билан тасдиқлай олмаганларга нафақа биринчи марта иш қидираётганлар каби тайинланади.

Қанча муддат ва қандай тўланади

• Нафақа рўйхатга олинган биринчи кундан ҳисобланади.
• 12 ойлик давр ичида кўпи билан 26 календар ҳафта тўланади.
• Ҳар ой ўтган ой учун тўланади; тўлиқ бўлмаган ой учун — кунларига мутаносиб.
• Касал бўлиб қолсангиз, нафақани ота-онангиз, турмуш ўртоғингиз, вояга етган фарзандингиз ёки ишончнома бўйича бошқа шахс олиши мумкин.
• Ўз вақтида олинмаган нафақа кейинги ойда тўланади.

Нафақа олаётганда мажбуриятларингиз

• Меҳнат органига ойига камида икки марта — белгиланган жадвал бўйича — келишингиз шарт (46, 51-моддалар).
• Қуйидагилар ҳақида 3 кун ичида хабар беришингиз керак (54-модда):
  • ишга жойлашганингиз;
  • тадбиркорлик ёки ўзини ўзи банд қилган сифатида даромад олаётганингиз;
  • банк ёки микромолия ташкилотидан кредит ёки лизинг олганингиз;
  • касб курсларига ўзингиз ёзилганингиз;
  • пенсия ҳуқуқини олганингиз;
  • яшаш жойингиз ўзгаргани.

Штат қисқариши ёки ташкилот тугатилиши сабабли бўшаганлар

Агар меҳнат шартномаси штат қисқариши, ташкилот тугатилиши, янги шартларда ишлашни рад этиш ва бошқа алоҳида асослар билан бекор қилинган бўлса (49-модда):

1. Аввалги иш берувчи иш қидириш даврида ўртача ойлик иш ҳақингизни (ишдан бўшатиш нафақаси билан бирга) 2 ойгача сақлайди.
2. Ишдан чиққанингиздан кейин 30 календар кун ичида бандлик марказида рўйхатдан ўтсангиз, марказ маълумотномаси билан 3-ой учун ҳам аввалги иш жойидан ўртача иш ҳақи оласиз.
3. 3 ой ичида мос иш топилмаса — ишсиз деб тан олинасиз ва нафақа 3 ойлик муддат тугаган кундан кейин ҳисобланади (53-модда).
4. Шу даврда марказ йўлланмаси билан қайта ўқисангиз — ойига 1 360 000 сўм стипендия тўланади.

Ишдан бўшатиш нафақаси ва ҳисоб-китоб ҳақида: Ишга кириш, бўшаш ва таътил аризалари.

Қарордан норози бўлсангиз

Нафақа тайинлаш, унинг миқдори ёки тўлаш муддати ҳақидаги қарор устидан юқори турувчи меҳнат органига ёки судга шикоят қилиш мумкин (58-модда). Меҳнат ҳуқуқлари бўйича даъволар давлат божидан озод: Судга электрон даъво аризаси бериш.